Vervolg van het verhaal dat bijna een eeuw geleden door een onbekende Tilburger, onder de titel "Post Scriptum" is geschreven (Regionaal Archief :"Manuscript over een terugblik van het leven in Tilburg, plm. 1920", coll. 370, nr. 75). Er zijn 26 afleveringen.

11.

De overweg aan den Heuvel veroorzaakte vroeger niet zoo veel last als die van "de Locht" (thans: Gasthuisstraat). Een veertig jaar geleden stond er in heel den Besterd nauwelijks een 4- tal oude met riet gedekte woningen. Een overblijfsel kan men nog waarnemen aan de Molenstraat. Een groot stuk land waar rogge, boekweit, haver en aardappelen werden geteeld. Vanuit de Koestraat, waar slechts een paar kleine boerderijen stonden, had men een vrij gezicht op de paterskerk, gasthuis, Veldhoven en Veldhovenschen hoek tot aan de armenhoef bij Teurlings molentje. Aan de linkerzijde de werkplaats der Staatsspoorwegen. Thans is heel die vlakte volgebouwd.

Een groote plaats neemt er de gasfabriek van. De gasfabriek was vroeger aan de Schijfstraat, ingaande bij de fabriek van Brouwers en iets voorbij de Schoolstraat. Wat een enorm verschil bij de fabriek van thans. De Directeur Herboth (tevens gemeente architect) bouwde de nieuwe fabriek. Deze directeur werd opgevolgd door Van Mierlo, die tijdens zijn beheer door werkzaamheid en energie de Tilburgsche gasfabriek heeft gebracht op de grootste hoogte. En, last not least, een melkkoetje ervan gemaakt heeft voor de gemeente. De zuivere winst voor de gemeente, gemaakt tijdens zijn beheer, is zoodanig dat andere gemeenten er naar watertandden. En de prijzen van het gas altijd het laagste.

De komst van de werkplaats der S.S. (= Staatsspoorwegen) werd in Tilburg niet met vreugde begroet. Men verwachtte in het Katholieke Tilburg veel arbeidskrachten uit het noorden des lands, die geen ofwel een andere religie als de katholieken waren toegedaan. Daarom werd er van hooger hand gewaarschuwd tegen "de Spoorduvels". De bijnaam van "Spoorduvel" heeft nog lang opgeld gedaan, later kwamen echter langzamerhand ook Tilburgers aan de Werkplaats. Vooral toen van hoogerhand de maatregel werd ingevoerd, dat katholieke werklieden niet verplicht waren om op Katholieke feestdagen te werken.

De komst van de werkplaats heeft zeer gunstig gewerkt naar den middenstand. Wekelijks werd idem zoveel geld uitbetaald en dit kwam geheel bij de winkeliers terecht. Concurrentie van de Spoorwegmannen was niet te vreezen want deze mochten geen winkel er op na houden. De meeste nieuwelingen die er door de werkplaats in Tilburg kwamen, bewoonden de meestal zeer slecht gebouwde huizen in de "Koningswaai", gebouwd op de plaats waar eenmaal den tuin van Koning's paleis moest komen. Deze tuin liep achter het paleis langs het venspadje, thans Emmastraat, langs het geheele Piusplein, tot de Van Gilsstraat.

Deze groote oppervlakte werd aan een combinatie door de gemeente verkocht. Aan het hoofd der combinatie stond Sik van Tulder. De kooper was verplicht de geprojecteerde wegen op eigen kosten te bestraten. Toen echter de meeste, of alle perceelen verkocht waren liet de combinatie het bestraten der wegen achterwege. Dit had een proces tengevolge. Om echter van dien last af te komen, verkocht Sik van Tulder aan een niets-bezitter, nl. Kuus Hersmus de overgebleven straten......De "Kuus", trotsch op zijn bezit, liet in het publiek uitkomen dat de bezittingen van het vorstelijk huis weer in de familie terug kwamen......

De stratenaanleg, rioleering en bebouwing is altijd een groote fout geweest .Men had daar heel wat anders kunnen bewerkstelligen. Thans, nu de waterleiding overal aangesloten is in het park, is de gezondheidstoestand verbeterd. Doch vroeger was het water ondrinkbaar en ongezond. De gemeente heeft ten slotte op eigen kosten de straten verhard.

De afbeeldingen: 1. De Gashouders (Beeldonline, fot.nr. 025214); 2. Ambtenaren Gem. Gasfabriek (fot.nr. 104195); 3. Besterdplein in 1920; 4. Politiepost Besterd (1909); 5. SDAP Volksgebouw Besterd, 1915; 6. Werkplaats Spoorwegen (vanaf 1868); 7. St. Josephgesticht L.Nieuwstr. (fot.nr. 001599); 8. Koningswaai; 9. Joseph Hollander, bekende Tilburger; 10. Koningswaai, plm 1928; 11. Sik van Tulder. 12. De overweg.

Wordt vervolgd.