Daar ligt een stuk van mijn leven !
"Op 14 februari 1952 begon ik bij Van Raak als boekhouder. Later werd ik beëdigd om schepen te ijken* en bevorderd tot procuratiehouder. Uiteindelijk kwam ik in de directie. Na veertig dienstjaren kreeg ik een koninklijke onderscheiding, ook omdat ik er 38 jaar vrijwillige brandweerdienst op had zitten. Ik stopte na 45 jaar, op mijn 68e en heb nog altijd contact met de familie, ze behandelden me goed, ik heb er een hoge pet van op."
Eigenhandig gesloopt
"Ver vóór mijn tijd - in 1916 - begon Toon van Raak aan het Julianapark als A.C. van Raak-Van Dongen. Dat ‘Van Dongen' kwam van zijn vrouw. Ze hadden vier dochters en vijf zoons. In 1943 riep Toon de jongens bij elkaar: ze mochten het bedrijf overnemen. Dat zat inmiddels aan de Bredaseweg 120. Toon had daar een aantal woningen, in één ervan heb ik zelf nog dertig jaar gewoond. Achter deze panden - het terrein liep door tot de Akkerstraat - lag oud ijzer opgeslagen. Er stond een pakhuis met todden, die werden door Toons vrouw en dochters gesorteerd, nadien vooral door vrouwen uit de Koningswei.
Snel nadat ik bij de Gebroeders van Raak was gaan werken, verhuisden we naar de Piushaven en hield ik kantoor in een afgedankte wagon van de tramlijn Goirle-Loon op Zand. Schraven-Eijsbouts was onze buurman, fijne mensen, we waren er kind aan huis. Later kochten we zijn grond, net als die van Bressers Metaal en Gulf. We bouwden een nieuw kantoor in de Leenherenstraat en de wagon werd eigenhandig gesloopt.
Ook aan de Piushaven (nummer 56, zijde van Broekhoven I) lag het ijzer gewoon op een hoop zonder omheining. Er stonden zelfs 48 tanks uit de oorlog, ook afweergeschut is door Van Raak ontmanteld. Natuurlijk werd er 's avonds en 's nachts wel eens wat weggehaald om het de volgende dag te koop aan te bieden. Begin jaren zestig bouwde Van Nieuwburg uit de Stevezandsestraat een muur voor ons, eentje met een spitse bovenkant - een ‘ezelsrug' - voor ƒ 100 per meter. Als je 260 meter hebt, loopt dat aardig in de papieren. De houten poorten kwamen van Frans Mutsaers Timmerfabriek uit de Petrus Loosjesstraat."
Heidens karwei
"Bedrijven en particulieren voerden schroot aan. Met paard en wagen, vrachtwagens en bakfietsen. We wogen het op een weegschaal van twee bij twee of op de weegbrug die tot dertig ton ging. De circusolifant die er ooit op stond, zat rond de drie ton. De weegkaartjes - 30.000 per bestelling - kwamen van Drukkeij Reijnen uit de Hasseltstraat. En als ónze brug geijkt moest worden, konden we terecht op die van café Havenzicht. Later kregen we er zelf een ...
Dun ijzer werd tot blokken van zo'n vijftig kilo geperst en groot ijzer werd verknipt; ‘kroesklaar' heette dat want zo paste het in de ovens van Hoogovens. Het gietijzer werd met de hand klein geslagen, een heidens karwei waarbij de stukken in de rondte vlogen. Restmateriaal als hout en rubber stond de godganse dag in een ijzeren ton te branden. Niemand protesteerde. Alleen de vrouwen uit de Leenherenstraat omdat hun was buiten te drogen hing; die riepen naar Piet van Raak of het niet minder kon waarop hij terugschreeuwde: ‘Ik zal er rekening mee houden'. Vervolgens stookte hij vrolijk verder.
Piet van Raak sjouwde zomer en winter, weer of geen weer. Het hele brood dat hij elke dag van thuis meenam, at hij op - zonder handen wassen - tussen de bedrijven door. Uiteindelijk belandde hij in het ziekenhuis. De foto's die toen gemaakt moesten worden, mislukten. Hij had daarvoor al gewaarschuwd: ‘Dokter, dat gaat niet, ik zit vol ijzer.' Hij is aan longkanker gestorven. Ze noemden hem ‘de man van staal'."
Volume winnen
"Wat we verwerkten, werd via de beurs verhandeld. Janus van Raak deed dat in Rotterdam voor schroot, zijn broer Jan in Amsterdam voor de rest, ‘non ferro'. Gietijzer ging in de vrachtauto naar de Etna in Breda en naar gieterijen in Baarlo, Maastricht of Tegelen. IJzer ging per schip naar IJmuiden, Alblasserdam, Charleroi, Gent, het Ruhrgebied of Frankrijk. Keurig in het ruim gestapeld om volume te winnen. Soms werd het te gortig. Het verhaal wil dat de vrouw van schipper Jan Eijer de roeiboot in vluchtte als het water van het Hollands Diep weer eens in het gangboord* klotste.
Jan Eijer voer altijd naar IJmuiden op het schip van Van Raak: de Vier Gebroeders, een tjalk van 120 ton uit 1898, genoemd naar de nog vier levende broers. Sjaak was vroeger verongelukt tijdens een sloopklus in Alphen. We huurden ook andere schepen in, via vaste bevrachters. Zij wisten precies welke schippers we liever niet zagen komen. Je had erbij die met trucs schades claimden, de vracht verzwaarden of onderweg het schroot verkochten. Kon ik naar de klant afreizen om opnieuw te peilen omdat de lading niet overeen kwam met onze opgave."
Met de hand
"De Vier Gebroeders is op oudjaar 1960 naar de bodem van de Piushaven gezonken. Ze hadden hem vanaf de dekschuit* volgeladen met ijzeren schrootkrullen. Dit draaisel neemt weinig plek in, maar is zwaar spul en dáár verkeken ze zich op: het schip komt onder de waterspiegel te liggen. Ze laten de dekschuit ook vol water lopen en binden die vast aan het schip want - zo is het idee - als je de schuit weer leegpompt, komt-ie bovendrijven en trekt-ie het schip mee. Dat mislukt grandioos: schip en schuit zinken allebei. Ze bedenken de volgende zet: kabels eronderdoor trekken om zo schip en schuit te lichten. Piet hijst zich in een geleend duikpak en springt de haven in. Maar ook dat pak loopt vol water. Om Piet boven te krijgen, zijn vijf man nodig. Voor de schepen duurt dit optakelen bijna drie weken, een klus die we moeten klaren ná werktijd.
Met het personeel - vaak oud-ijzerboeren en woonwagenbewoners - was zelden trammelant, veel mensen zijn jarenlang bij ons gebleven. Er waren tijden dat we zestig man in dienst hadden. De sfeer was gemoedelijk en iedereen kwam op tijd. Ook door Piet die er altijd was en keihard meewerkte; niemand kon zo goed gietijzer slaan. Het was zwaar en alles moest met de hand. Mijn EHBO-diploma kwam goed van pas. Een akkefietje was snel gebeurd: gat in het hoofd, schaafwond, vinger eraf...
De werkweek telde 48 uur, op zaterdag stopten we om 13.00 uur. Dan zag je aan de haven alleen de ouwe van Raak en Wilborts rondscharrelen, speurend naar bruikbaar spul. Ik ging om zeven uur van huis en kwam 's avonds laat terug. Overuren kenden we niet. Naar tijd werd niet gekeken."
Zuinig zijn
"In de volksmond heette Van Raak ‘Jood Verraak'. Misschien omdat Joden als gewiekste zakenlui te boek stonden en je ze vaak op de beurzen tegenkwam. De Van Raaks waren echt Rooms-Katholiek. Ze staken pastoor Verhoeven van parochie Sint Anna geregeld geld toe. Die was zo arm dat zijn toog groen zag van ouderdom. Na de oorlog betaalden de Van Raaks mee aan de nieuwe kerkklokken. Toen de kerk werd gesloten, kochten we die klokken terug want zei de ouwe Toon: ‘Daar zitten onze centen in.'
Nu staan ze aan de Ledeboerstraat. Daar zijn we op 1 april 1976 naartoe verhuisd. Industrieën hoorden niet meer midden in de stad. Het bedrijf werd in werkmaatschappijen en BV's gesplitst en kreeg zijn huidige naam: Van Raak Staal. Ik ging pas in 1977 over omdat het kantoor nog niet klaar was. Aan de haven heb ik mooie herinneringen, alles wat er gebeurde, heb ik gezien, ik was erbij. En wat werd daar hard gewerkt. Met wat er van over is - jammer van de middenpier - moeten we zuinig zijn, het is een dierbaar stukje Tilburg dat de geschiedenis van onze stad mee bepaald heeft en het ligt prachtig in het centrum."
Tilburg, interview februari - mei 2009
- - - - - - - - - - - -
* IJken = (in deze context) scheepsmetingen verrichten, het laadvermogen van een schip vaststellen.
* Gangboord = looppad, dek naast de laadruimte en de roef (= woning van de schipper).
* Dekschuit = platte boot zonder motor of kajuit gebruikt voor deklading of om - liggend tussen kade en schip - vracht over te laden. Tegenwoordig gebruiken bedrijven in bagger- en waterbouw nog dekschuiten als werk- en opslagschepen.
Hoofdstuk uit: HAVENGEZICHTEN, Mensenverhalen rond de Tilburgse Piushaven - periode 1923-2023 ( boekuitgave Stichting Thuishaven Tilburg STT- 2011 - schrijfster Ida Spee. Fotograaf Gerdien Wolthaus Pauw en vele vele anderen .) - (nog) te koop bij Boekhandel Livius, Nieuwlandstraat 56. - Tot stand gekomen met dank aan vele vrijwilligers, donateurs en sponsoren, waaronder Stadsmuseum Tilburg, Prins Bernhard Cultuurfonds en Erfgoed Brabant (Provincie) -
- - - - - - - - - - - - - - - - -
Foto's : RAT
Foto 1: Register van Havenmeester Diepenhorst met aankomst/overslag
van IJZER voor de firma VAN RAAK
Foto 2: Van dezelfde havenmeester een overzichtje (computers bestonden nog niet) van de kosten van overslag per kilo, jaren vijftig ...
Foto 3: IJzer en staal: de grondstoffen van de firma van Raak, hierbij een motor van een schip (nog in bedrijf 2011)
Foto 4: Piushaven 56, opslagruimte van Van Raak Staal Groothandel in nieuw en bruikbaar ijzer, metalen en (af en toe) textielafval.
Foto 5: Briefhoofd van Van Raak uit 1969
Foto 6: Briefhoofd van Van Raak uit 1963
Foto 7: Nog een briefhoofd van Van Raak;
er werd blijkbaar vaak van logo veranderd ! (1962)
Foto 8: Hijskranen aan het werk op het terrein van Van Raak aan de Piushaven 56.
- - - - - - - - - - - - - -
Toegevoegd op: 02-11-2011, 14:40
bekijk alle bijdrages (5) van deze auteur
  afb. 1  afb. 2  afb. 3  afb. 4  afb. 5  afb. 6  afb. 7  afb. 8 |