Tastbaar Geheugen van Tilburg: (Post)koloniaal Verleden van de stad
Een eenvoudig T-shirt, bedrukt met een beeltenis van Peerke Donders. Voor de één een heilige, voor de ander een symbool van koloniale onderdrukking. "Ik heb dit T-shirt gekocht tijdens een bedevaart naar Batavia," vertelt cultuurhistoricus Marie Keulen. "Niet Jakarta, maar Batavia in Suriname, de voormalige leprakolonie waar Donders jarenlang werkte."
Het object mag dan ogenschijnlijk klein zijn, het verhaal dat eraan kleeft is dat allerminst. Het staat symbool voor hoe de missie – en haar bekendste zoon uit Tilburg – op verschillende manieren wordt gezien. Juist daarom koos Marie ervoor om dit T-shirt mee te nemen naar de bijeenkomst over missiegeschiedenis in Berkel-Enschot. "Het verbeeldt de gelaagdheid van missie en kolonialisme, en hoe beeldvorming hierin een sleutelrol speelt."
"Peerke Donders is onderdeel van zowel het erfgoed van Tilburg als dat van Suriname. Maar wat hij betekent, verschilt enorm per plek en per persoon."
Marie Keulen doet promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit naar hoe religieuze organisaties invloed uitoefenden op het familieleven in koloniaal Suriname. Ze sprak tijdens het programma over de verwevenheid tussen missie en kolonialisme. Niet alleen als spirituele praktijk, maar als cultuurvormende kracht. "Kolonialisme is niet enkel politiek en economisch," legt ze uit, "het is ook religieus en cultureel."
Tijdens haar verblijf in Suriname bezocht ze Batavia, waar ze de bedevaart bijwoonde en het T-shirt kocht. Ze ontmoette daar twee vrouwen met tegengestelde opvattingen. De ene vrouw noemde Peerke Donders de eerste echte Surinamer. De andere – katholiek en geschiedenisdocente – zei: "De pater doet zijn ding, ik doe het mijne." Zij kwam niet voor Donders, maar om haar voorouders te eren.
"Buiten het zicht van de katholieke missie hebben mensen altijd hun eigen religieuze en spirituele praktijken behouden. Ondanks alle pogingen om dat uit te wissen."
In haar verhaal verbindt Marie de fysieke reis van Tilburgse missionarissen naar de koloniën met de terugkerende effecten van die reis op Tilburg zelf. Via missiebusjes, tentoonstellingen, kindsheidsoptochten en missionaire tijdschriften sijpelde het koloniale wereldbeeld terug de stad in. Het voedde de collectieve verbeelding van generaties Tilburgers over de vermeende ‘ander'.
Ze vertelt over twee jongens uit Papoea Nieuw-Guinea, Lilis en Lama, die begin 1900 naar Nederland werden gehaald.Ze vertelt over twee jongens uit Papoea Nieuw-Guinea, Lilis en Lama, die begin 1900 naar Nederland werden gehaald en die centraal staan in het onderzoek van cultuurhistoricus Marleen Reichgelt. "Ze reisden mee als een soort 'levend bewijs' van zogenaamd succesvolle beschaving, maar hun eigen stemmen ontbreken in de bronnen." Ook dat is beeldvorming: zichtbaar zijn, maar niet gehoord worden.
"De missie vormde niet alleen de ander, maar ook ons zelfbeeld. En dat laat sporen na – tot in het Tilburg van nu."
Het T-shirt met Peerke Donders is daarmee meer dan een souvenir. Het is een kruispunt van verhalen: van toewijding en verzet, van geloof en koloniale macht. En het laat zien hoe belangrijk het is om die verhalen te blijven bevragen – juist vanuit Tilburg, dat ooit bekend stond als het 'Rome van Nederland'.
Objectomschrijving: Een katoenen T-shirt bedrukt met de afbeelding van Peerke Donders, gekocht in Batavia (Suriname) tijdens een katholieke bedevaart. Peerke Donders, missionaris uit Tilburg, werkte in de leprakolonie Batavia in de 19e eeuw. Het shirt symboliseert de uiteenlopende waardering voor zijn nalatenschap in Nederland en Suriname.
Dit verhaal maakt deel uit van een reeks persoonlijke objectverhalen over de missiegeschiedenis in Tilburg en haar koloniale erfenis. De verhalen zijn verzameld tijdens een publieksavond georganiseerd door Stadsmuseum Tilburg en Beyond Walls.
