‘Het oudste recept? Wie zal het zeggen'

In het artikel De Nieuwjaarskoek van ónzen Bert met stip bovenaan, elders op deze website, blaast Anita van Iersel de loftrompet over de Nieuwjaarskoeken van Bert van de Ven. Zij weet het zeker: hij bakt de allerlekkerste Nieuwjaarskoeken van Tilburg. En passant werpt zij een interessante vraag op die Stadsmuseum Tilburg ook bezighoudt: wie bezit het originele recept en welke bakker maakte de eerste Nieuwjaarskoek?

‘Ik roep al jaren dat ik het oudste recept van Tilburg heb. ‘

Bert: ‘Ik roep al jaren dat ik het oudste recept van Tilburg heb ‘. Dat maakt dit tot een interessante discussie en dat is ook de reden dat ik meewerk aan dit project. Daarnaast vind ik dat ik het aan de familie Smulders verplicht ben om dit verhaal te vertellen.’ 

Smulders-Godding

Dat verhaal begint op zijn vijftiende, wanneer hij als piepjonge banketbakker aan de slag gaat bij bakker Smulders-Godding aan het Piusplein. “Een klein, knus bakkerszaakje,” aldus Anita. Drijvende kracht achter de bakkerszaak is Ed Smulders, zoon van oprichter Antoon Smulders en kleinzoon van bakker Smulders uit “De Oude Ster” in de Nieuwlandstraat. Een zaak met een zeer oude historie. ‘Voor zover ik begrepen heb, kwam ons recept daar vandaan.’

Bert herinnert zich dat ze na Kerstmis begonnen met het opspuiten van de koeken. ‘Opa Smulders kwam dan helpen, we maakten er complete schilderijen van. Binnen een sierlijk kader stond er 'Zalig Nieuwjaar' op. Begin december startte ik met het gronddeeg, maar ik begreep dat opa Smulders hier vroeger al direct na de zomer mee begon. Dan liet hij het deeg in de kelder een tijdje ‘rotten’. Tegenwoordig noemen we dat met een net woord ‘fermenteren’.

Op tafel liggen een aantal ovale stukken karton, overduidelijk de vorm van een Nieuwjaarskoek. ‘Dit waren onze mallen,’ vertelt Bert trots. Daarnaast lijken ze als bestelformulieren dienst gedaan te hebben: ze zijn volgeschreven met recepten en bestellingen. Ook het oude recept heeft hij bewaard. ‘Zo maak ik ze nog steeds,’ glundert hij.

‘De traditie leek te eindigen. Dat zouden we toch niet laten gebeuren?’

Na 28 jaar bij bakker Smulders gewerkt te hebben, gaat Ed Smulders met pensioen en sluit hij de zaak. Bert gaat aan de slag bij bakker Van Dijk, die een dagwinkel heeft aan de Schouwburgring. Nadat die failliet gaat, wordt Bert werkloos. ‘Gek werd ik ervan, ik had mijn hele leven tachtig uur in de week gedraaid.’ Dan oppert zijn vrouw om thuis Nieuwjaarskoeken te gaan bakken. Hun nichtjes hadden immers opgemerkt dat er met de sluiting van Van Dijk een einde was gekomen aan een eeuwenoude traditie. En riepen de vriendinnetjes van hun kleindochter niet altijd dat de koeken van opa Bert véél lekkerder waren dan die ze van hun eigen oma kregen?

Ambachtelijk

Sindsdien bakt Bert elk jaar thuis een hele stapel Nieuwjaarskoeken, volgens oud en authentiek recept. ‘Ik begon met een paar kilo deeg, afgelopen jaar was dat al veertien kilo geworden. Goed voor 50 grote en 150 kleine koekjes. Alles gaat naar familieleden, aan verkoop doe ik niet. Het moet wel leuk blijven hè.’ In december maakt Bert het gronddeeg. Best zwaar werk, want hij gebruikt hiervoor alleen zijn handen. Daarna laat hij het deeg een aantal weken op zolder liggen.

In de kleine keukenoven kan hij vervolgens vier koeken tegelijk bakken. ‘Kijk eens, aan die randen zie je het pure ambacht. Ze zijn veel minder strak gevormd dan die van veel andere bakkers. En dat mag je gerust zien.’

Foto 01 

December 1980: Marie-Louise, de oudste dochter van Bakker Smulders en Bert van de Ven spuiten tekst op Nieuwjaarskoeken tijdens een open dag van ’t Hoefke. Bert: ‘Als vaste leverancier van dit partycentrum mochten wij tussen Kerst en Nieuwjaar een stand inrichten. Ter plekke schreven wij namen van de kopers op de Nieuwjaarskoeken. Het werd een enorm succes; sindsdien schreven wij bij Smulders ook namen op de koeken.’ (Foto: privé-archief Bert van de Ven)

 Foto 02

Bert van de Ven bakt nog elk jaar Nieuwjaarskoeken voor zijn familie. Op tafel ligt zijn collectie mallen uit de tijd dat hij bij bakker Smulders werkte. (Foto: Theo van Etten)